Ayıplı Mal ve Tüketicinin Seçimlik Hakları

Tüketici İşlemi ve Kanunun Kapsamı

Tüketici hukukunun temel düzenlemesi 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'dur. Kanun'un 3. maddesi tüketiciyi, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar. Bir mal veya hizmetin tüketici amacıyla edinilmesi, alıcının bu Kanun'un koruyucu hükümlerinden yararlanmasını sağlar.

Satıcı, kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan kişidir. Tüketici ile satıcı arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlem tüketici işlemi sayılır ve Kanun kapsamında değerlendirilir.

Ayıplı Mal Kavramı

6502 sayılı Kanun'un 8. maddesi ayıplı malı tanımlar. Ayıplı mal; tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı düşen maldır.

Ayıp; malın fiziksel bir kusur taşıması biçiminde maddi olabileceği gibi, malın hukuken kullanımını engelleyen hukuki ayıp ya da değerini veya beklenen yararı azaltan ekonomik ayıp biçiminde de ortaya çıkabilir. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet sitesinde veya reklam ve ilanlarında yer alan özellikleri taşımayan mal da ayıplı kabul edilir.

İspat Yükü ve Altı Aylık Karine

Tüketici lehine getirilen en önemli kolaylıklardan biri ispat yüküne ilişkindir. 6502 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca, teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya geçer.

Altı aylık sürenin geçmesinden sonra ortaya çıkan ayıplarda ise malın teslim anında ayıplı olduğunu tüketici ispatlamakla yükümlüdür. Bu nedenle ayıbın fark edildiği tarihin ve bildirim sürecinin belgelenmesi önem taşır.

Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı

Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketiciye 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesi dört seçimlik hak tanır: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme; satılanı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme; aşırı masraf gerektirmiyorsa bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme; imkân varsa malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme.

Tüketici bu haklardan dilediğini seçmekte serbesttir ve satıcı, seçilen talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim hakları, malın niteliği ve tüketicinin ondan beklediği yarar dikkate alındığında orantısız güçlük doğurmamalıdır.

Seçimlik hakların kullanılması, tüketicinin uğradığı diğer zararların tazminini isteme hakkını ortadan kaldırmaz. Ayıplı malın yol açtığı ek zararlar için genel hükümlere göre tazminat talep edilebilir.

Garanti ve Zamanaşımı

6502 sayılı Kanun'un 12. maddesi, ayıplı maldan doğan sorumlulukta zamanaşımını düzenler. Kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmediği takdirde, ayıplı maldan sorumluluk teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda bu süre beş yıldır.

Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse satıcı zamanaşımı süresinden yararlanamaz. Ayrıca Kanun'un 56. maddesi uyarınca üretici veya ithalatçılar, sattıkları mallar için asgari iki yıl süreyle garanti vermekle yükümlüdür.

Hakem Heyeti ve Tüketici Mahkemesi

Tüketici uyuşmazlıklarının çözümünde 6502 sayılı Kanun iki ana yol öngörür. Her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenen belirli bir parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur ve bu başvuru dava şartı niteliğindedir. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda Kanun'un 73. maddesi uyarınca tüketici mahkemesi görevlidir; tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi bakar.

Tüketici hakem heyetine yapılan başvurular ile tüketici mahkemesinde açılan davalar harçtan muaftır. Hakem heyetinin verdiği karara karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.

Mesafeli Satışta Cayma Hakkı

İnternet veya telefon gibi uzaktan iletişim araçlarıyla kurulan mesafeli sözleşmelerde tüketiciye ek bir koruma sağlanmıştır. 6502 sayılı Kanun'un 48. maddesi uyarınca tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.

Cayma hakkının kullanılması durumunda satıcı, teslim masrafları da dâhil olmak üzere tahsil edilen tüm ödemeleri iade etmekle yükümlüdür. Bu hak, ayıplı mala ilişkin seçimlik haklardan bağımsız olup malın ayıplı olup olmamasından etkilenmez.

Sık Sorulan Sorular

Ayıplı malda ispat yükü kimdedir?

Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıplarda malın teslim anında ayıplı olduğu kabul edilir ve aksini ispat yükü satıcıya geçer. Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda ispat yükü tüketicidedir.

Ayıplı mal için hangi haklar kullanılabilir?

Tüketici; sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından dilediğini seçebilir. Satıcı seçilen talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

Tüketici hakem heyetine başvuru ücretli midir?

Hayır. Tüketici hakem heyetine yapılan başvurular ile tüketici mahkemesinde açılan davalar harçtan muaftır.

Sonuç

Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketicinin haklarını etkin biçimde kullanabilmesi; ayıbın zamanında bildirilmesine, fatura ve teslim belgelerinin saklanmasına ve doğru başvuru yolunun seçilmesine bağlıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlıklar farklı hukuki değerlendirme gerektirebilir.